CHÚNG TA BIẾT GÌ VỀ VIỆC TIÊU THỤ CAFFEINE Ở TRẺ EM – LIỆU CÓ NÊN LO ÂU VỀ ĐIỀU NÀY ?

03.09.2020

Caffeine không phải chỉ hiện diện trong cà-phê. Các loại thức uống có ga, sô-cô-la, trà đều có chứa ít hay nhiều caffeine. Nước tăng lực có tác hại đặc biệt ở trẻ em vì chứa hàm lượng caffeine cao và nhiều đường.

Caffeine tác động lên sinh lý, tâm lý và hành vi của chúng ta như thế nào ?

Đây là chất kích thích hệ thần kinh trung ương và ngoại vi. Tác động rõ nhất của caffeine là làm tăng sự tỉnh táo. Nếu tiêu thụ một lượng caffeine vừa phải (30-200 mg), người ta sẽ cảm thấy dễ chịu, tràn đầy năng lượng, tỉnh táo, và tập trung tốt hơn. Khả năng nhận thức và tốc độ phản ứng cũng được cải thiện. Nhưng một lượng cao caffeine (trên 400 mg) lại tạo cảm giác bồn chồn, lo âu, và cả buồn nôn.

Đáng lưu ý là theo các nghiên cứu dịch tễ học, phản ứng của mỗi người đối với caffeine rất khác nhau; và các tác động vừa nêu cũng không giống nhau ở mọi người. Sự khác biệt này chịu tác động ít nhất một phần từ yếu tố di truyền, liên quan đến các gene chuyển hoá caffeine và hoạt hoá đường dẫn truyền thần kinh ở não. Gene CYPA2 mã hoá một enzyme chuyển hoá caffeine; tuỳ theo biến thể di truyền của gene này mà một người có thể chuyển hoá caffeine nhanh, bình thường hoặc chậm. Ở người chuyển hoá chậm, việc tiêu thụ lượng lớn caffeine có tác động xấu đến sức khoẻ tim mạch.

Vì sao việc tiêu thụ caffeine ở trẻ em lại là điều đáng lo ?

Trẻ nhỏ và trẻ vị thành niên đang ở độ tuổi tăng trưởng nhanh, trong đó sự phát triển não bộ đã ở vào giai đoạn cuối. Ngủ đủ và ăn uống đủ chất rất cần cho sự tăng trưởng và phát triển này. Caffeine dễ làm mất ngủ và trẻ uống nhiều thức uống ngọt có ga sẽ biếng ăn. Thực phẩm chứa caffeine cũng thường chứa nhiều đường. Do đó, trẻ sẽ quen với việc tiêu thụ quá nhiều đường; điều làm tăng nguy cơ thừa cân béo phì khi trưởng thành. Hơn nữa, nghiên cứu còn cho thấy caffeine làm tăng đáp ứng của não với chất gây nghiện.

Những tác động của caffeine ở trẻ em

Thức ăn đồ uống chứa caffeine mà trẻ em tiêu thụ thường chứa nhiều đường. Đây vừa là nguyên nhân của tình trạng thừa cân, béo phì, vừa có thể dẫn đến dinh dưỡng kém do trẻ luôn có cảm giác no dù không thu nhận đủ chất dinh dưỡng.

Nhiều nghiên cứu cho thấy tác động của caffeine lên não bộ đang phát triển có ảnh hưởng bền vững lên chức năng của não sau này. Điều quan trọng là các vùng não vẫn còn phát triển ở tuổi vị thành niên là những vùng chứa nhiều thụ thể chịu tác động của caffeine nên sự phát triển của chúng dễ bị rối loạn nếu trẻ tiêu thụ nhiều caffeine.

Thời lượng và mức độ của giấc ngủ sâu tăng dần ở trẻ, đạt mức cao nhất ở tuổi dậy thì rồi giảm dần. Não bộ ở trẻ em rất linh động với hàng loạt các kết nối thần kinh được hình thành và mất đi trong quá trình tối ưu hoá mạng lưới kết nối. Quá trình này giúp não đạt hiệu quả hoạt động tốt nhất và diễn ra chủ yếu trong giấc ngủ sâu. Tác hại đặc biệt lớn của việc tiêu thụ nhiều caffeine là làm rối loạn giấc ngủ ở trẻ, đặc biệt là giấc ngủ sâu.

Tiêu thụ nhiều caffeine ở trẻ vị thành niên còn liên quan chặt chẽ đến sự thể hiện tâm lý gây hấn, hút thuốc lá, rối loạn hành vi và mất khả năng tập trung. Điều chưa rõ là tiêu thụ nhiều caffeine dẫn đến các rối loạn tâm lý và hành vi hay do trẻ có khuynh hướng di truyền về rối loạn hành vi nên mới tiêu thụ nhiều caffeine. Nhưng chắc chắn chúng ta có thể hạn chế các biểu hiện tiêu cực ở trẻ bằng cách hạn chế tiêu thụ caffeine.

Tóm lại, tiêu thụ thức ăn đồ uống chứa nhiều caffeine gây nhiều tác hại đến sức khoẻ sinh lý và tâm lý của trẻ nhỏ và trẻ vị thành niên. Do ngày càng xuất hiện nhiều loại thực phẩm chứa caffeine mà chúng ta không ngờ tới nên phụ huynh cần thật thận trọng trong lựa chọn thực phẩm cho trẻ.

[Lược dịch Temple JL. Caffeine use in children: What we know, what we have left to learn, and why we should worry. Neurosci Biobehav Rev 2009]

MỌI GIẢI ĐÁP/ TƯ VẤN VUI LÒNG LIÊN HỆ (028) 22133254